Planujesz remont kuchni i zastanawiasz się, co położyć na ścianę zamiast tradycyjnej tapety? Ten artykuł to kompleksowy przewodnik po nowoczesnych i praktycznych alternatywach, które pomogą Ci stworzyć funkcjonalne i stylowe wnętrze, odporne na kuchenne wyzwania.
Odkryj najlepsze alternatywy dla tapety w kuchni od farb po spieki kwarcowe
- Farby ceramiczne to plamoodporna i łatwa w czyszczeniu alternatywa, idealna dla osób ceniących łatwość odświeżania koloru.
- Szkło hartowane (np. Lacobel) to higieniczne i estetyczne rozwiązanie na ścianę nad blatem, odporne na wilgoć i wysoką temperaturę, dostępne w wielu wzorach.
- Mikrocement i beton architektoniczny to opcje dla miłośników surowych, industrialnych i minimalistycznych wnętrz, oferujące bezfugową powierzchnię i wysoką trwałość po impregnacji.
- Lamele ścienne dodają wnętrzu ciepła i poprawiają akustykę, najlepiej sprawdzą się w strefie jadalnianej lub wykonane z materiałów odpornych na wilgoć (PCV, PolyForce).
- Płyty wielkoformatowe (spieki kwarcowe, gres) to luksusowe i niezwykle trwałe rozwiązanie, odporne na zarysowania, plamy i wysoką temperaturę, z minimalną ilością fug.
- Płyty laminowane (HPL) stanowią ekonomiczną i praktyczną opcję, idealnie dopasowującą się do blatu i frontów, łatwe w montażu i pielęgnacji.
Dlaczego warto szukać zamiennika dla tapety w sercu domu?
Kuchnia to bez wątpienia serce domu, ale i jedno z najbardziej wymagających pomieszczeń. Para wodna, wysoka temperatura, pryskający tłuszcz, sosy czy kawa to wszystko sprawia, że ściany w kuchni są narażone na znacznie więcej niż te w salonie czy sypialni. Tradycyjna tapeta, choć piękna i różnorodna, niestety często nie jest w stanie sprostać tym wyzwaniom. Jej porowata struktura łatwo chłonie wilgoć i zapachy, a usunięcie tłustych plam bywa niemal niemożliwe bez uszkodzenia powierzchni. Z czasem traci swój estetyczny wygląd, a jej czyszczenie staje się prawdziwą udręką. Moim zdaniem, w kuchni potrzebujemy materiałów, które nie tylko zachwycą wyglądem, ale przede wszystkim będą praktyczne, trwałe i łatwe w utrzymaniu czystości. Szukanie alternatyw to inwestycja w komfort i estetykę na lata.
Kluczowe cechy idealnej ściany w kuchni: na co zwrócić uwagę przed remontem?
Zanim zdecydujesz się na konkretne rozwiązanie, warto zastanowić się, jakie cechy powinien mieć idealny materiał na ścianę w kuchni. Oto najważniejsze z nich:- Odporność na wilgoć i parę wodną: Kuchnia to środowisko o podwyższonej wilgotności. Materiał musi być odporny na działanie wody, aby nie puchnąć, nie pleśnieć i nie odkształcać się.
- Odporność na wysoką temperaturę: Szczególnie w okolicach płyty grzewczej, ściana jest narażona na wysokie temperatury. Wybrany materiał powinien być żaroodporny i niepalny.
- Odporność na zabrudzenia (szczególnie tłuszcz): Plamy z tłuszczu, sosów czy kawy to codzienność. Materiał powinien być gładki i nieporowaty, aby brud nie wnikał w jego strukturę.
- Łatwość czyszczenia: To chyba jeden z najważniejszych aspektów. Idealna ściana w kuchni powinna być łatwa do przetarcia wilgotną szmatką, bez konieczności szorowania czy używania silnych detergentów.
- Trwałość i odporność na uszkodzenia mechaniczne: Kuchnia to miejsce intensywnie użytkowane. Materiał powinien być odporny na zarysowania, uderzenia i ścieranie.
- Estetyka i dopasowanie do stylu wnętrza: Oczywiście, wygląd ma znaczenie. Wybrany materiał powinien harmonizować z resztą aranżacji i podkreślać styl kuchni.
Farba: klasyka w plamoodpornym wydaniu
Dla wielu osób farba to najbardziej oczywista, a zarazem najprostsza alternatywa dla tapety. Jednak w kuchni nie każda farba się sprawdzi. Kluczem do sukcesu jest wybór odpowiedniego rodzaju, który sprosta specyficznym warunkom tego pomieszczenia.
Farba ceramiczna czy lateksowa? Porównanie, które rozwieje Twoje wątpliwości
Na rynku znajdziemy wiele rodzajów farb, ale do kuchni zdecydowanie polecam te o podwyższonej odporności. Standardowe farby lateksowe, choć zmywalne, mogą okazać się niewystarczające w starciu z uporczywymi plamami z tłuszczu czy intensywnym szorowaniem. Tutaj z pomocą przychodzą nowoczesne farby ceramiczne. Ich innowacyjna formuła tworzy na ścianie powłokę, która jest niezwykle odporna na szorowanie, wilgoć i plamy. Powierzchnia jest mniej porowata, co sprawia, że brud nie wnika w głąb, a czyszczenie jest znacznie prostsze i skuteczniejsze. Pamiętaj, że farby ceramiczne uzyskują pełną odporność mechaniczną po około 28 dniach od aplikacji, więc przez ten czas warto zachować szczególną ostrożność.Zalety malowanej ściany: od łatwości aplikacji po nieograniczone możliwości kolorystyczne
Malowane ściany w kuchni mają wiele atutów, które sprawiają, że są tak chętnie wybierane:
- Ekonomiczność: To jedna z najtańszych opcji wykończenia ścian.
- Szeroka gama kolorów: Możliwości kolorystyczne są praktycznie nieograniczone, co pozwala na idealne dopasowanie do każdej aranżacji.
- Łatwość aplikacji: Malowanie jest stosunkowo proste i wiele osób decyduje się na wykonanie tej pracy samodzielnie.
- Możliwość szybkiej zmiany aranżacji: Jeśli znudzi Ci się kolor, odświeżenie go jest szybkie i nie wymaga dużego nakładu pracy.
- Proste utrzymanie czystości: Dzięki nowoczesnym formułom plamoodpornym, utrzymanie ścian w czystości jest naprawdę łatwe.
Jak przygotować ścianę pod malowanie w kuchni, by efekt był trwały?
Trwałość i estetyka malowanej ściany w kuchni zależą w dużej mierze od prawidłowego przygotowania podłoża. Nie pomijaj tego etapu!
- Czyszczenie: Ściana musi być idealnie czysta, odtłuszczona i wolna od kurzu. W kuchni często konieczne jest użycie specjalnych preparatów do usuwania tłustych osadów.
- Wyrównywanie powierzchni: Wszelkie ubytki, pęknięcia czy nierówności należy zaszpachlować i wygładzić. Im gładsza ściana, tym lepszy efekt końcowy.
- Gruntowanie: Gruntowanie to kluczowy krok, który poprawia przyczepność farby, wyrównuje chłonność podłoża i zapobiega powstawaniu zacieków. Użyj gruntu przeznaczonego do pomieszczeń wilgotnych.
Szkło hartowane: elegancja i maksymalna funkcjonalność
Jeśli szukasz rozwiązania, które łączy nowoczesny design z niezrównaną praktycznością, szkło hartowane jest strzałem w dziesiątkę. To coraz popularniejsza alternatywa, szczególnie na ścianę nad blatem roboczym.Gładka tafla zamiast fug: poznaj zalety szkła nad blatem
Jedną z największych zalet szkła hartowanego jest jego idealnie gładka powierzchnia bez fug. To oznacza koniec z szorowaniem brudnych spoin, w których gromadzi się tłuszcz i resztki jedzenia. Czyszczenie paneli szklanych jest niezwykle proste wystarczy przetrzeć je wilgotną szmatką z delikatnym detergentem. Dzięki temu zapewniają one maksymalną higienę w kuchni. Co więcej, szkło hartowane jest odporne na wilgoć i wysoką temperaturę, co czyni je idealnym wyborem w bezpośrednim sąsiedztwie płyty grzewczej i zlewozmywaka.
Szkło Lacobel a panel z własną grafiką: które rozwiązanie pasuje do Twojej kuchni?
Decydując się na szkło, masz dwie główne opcje, które różnią się estetyką i możliwościami personalizacji:
- Szkło Lacobel: To szkło float pokryte z jednej strony wysokiej jakości lakierem. Dostępne jest w szerokiej palecie jednolitych kolorów, od klasycznej bieli i czerni, po intensywne barwy. Jest eleganckie, minimalistyczne i doskonale pasuje do nowoczesnych wnętrz. Orientacyjny koszt szkła Lacobel (4mm) to około 550-690 zł/m².
- Panel szklany z własną grafiką: Jeśli marzysz o unikalnej kuchni, możesz zdecydować się na panel z nadrukiem dowolnej grafiki od abstrakcyjnych wzorów, przez zdjęcia krajobrazów, po motywy kulinarne. To pozwala na pełną personalizację i stworzenie naprawdę wyjątkowego wnętrza. Koszt szkła hartowanego z grafiką to zazwyczaj od 370 zł do 700 zł za m², w zależności od grubości i złożoności projektu.
O czym musisz pamiętać? Kluczowe aspekty techniczne montażu paneli szklanych
Montaż paneli szklanych wymaga precyzji i wiedzy. Oto co warto wiedzieć:
- Precyzyjne pomiary: Szkło jest cięte na wymiar, dlatego pomiary muszą być wykonane z niezwykłą dokładnością. Wszelkie otwory na gniazdka czy włączniki muszą być uwzględnione na etapie produkcji.
- Szkło hartowane: Zawsze wybieraj szkło hartowane, szczególnie w okolicach płyty grzewczej. Jest ono znacznie bardziej odporne na stłuczenia i szok termiczny niż zwykłe szkło.
- Profesjonalny montaż: Ze względu na wagę i delikatność materiału, a także konieczność idealnego dopasowania, zdecydowanie zalecam powierzenie montażu paneli szklanych doświadczonej ekipie.
Surowy charakter: beton architektoniczny i mikrocement
Dla miłośników industrialnych, loftowych i minimalistycznych wnętrz, beton architektoniczny i mikrocement to rozwiązania, które wniosą do kuchni surowy, ale jednocześnie bardzo stylowy charakter.
Beton architektoniczny w płytach: kiedy sprawdzi się styl industrialny?
Płyty z betonu architektonicznego to doskonały wybór, jeśli chcesz podkreślić industrialny lub loftowy styl swojej kuchni. Ich naturalna, szara barwa i charakterystyczna struktura tworzą wyjątkowe tło dla nowoczesnych mebli i sprzętów. Beton jest materiałem odpornym na uszkodzenia mechaniczne i wysoką temperaturę. Co ważne, po odpowiedniej impregnacji staje się również odporny na wilgoć, co jest kluczowe w kuchni. Należy jednak pamiętać, że płyty betonowe są dość ciężkie, co wymaga solidnego przygotowania ściany i profesjonalnego montażu.
Mikrocement: bezfugowa rewolucja dla minimalistycznych wnętrz
Mikrocement to fascynująca alternatywa dla tradycyjnego betonu, która zdobywa coraz większą popularność. Jest to cienka (2-3 mm) warstwa dekoracyjna, którą można aplikować na niemal każdą powierzchnię ściany, podłogi, a nawet blaty. Jego największą zaletą jest możliwość uzyskania gładkiej, bezfugowej powierzchni, co nie tylko wygląda niezwykle nowocześnie, ale także znacząco ułatwia czyszczenie i utrzymanie higieny. Mikrocement jest lekki, odporny na wilgoć i łatwy w pielęgnacji. Moim zdaniem, to idealne rozwiązanie dla tych, którzy cenią sobie minimalistyczny design i praktyczność. Orientacyjny koszt wykonania mikrocementu (materiał z robocizną) to średnio 320-380 zł/m².
Wady i zalety betonowych wykończeń: czy to opcja dla każdego?
| Zalety | Wady |
|---|---|
| Trwałość i odporność na uszkodzenia (po impregnacji) | Duża waga (płyty betonowe) |
| Nowoczesny, industrialny wygląd | Wymaga impregnacji (beton architektoniczny) |
| Łatwość czyszczenia (mikrocement) | Podatność na plamy z tłuszczu bez odpowiedniego zabezpieczenia |
| Brak fug (mikrocement) |
Lamele ścienne: modny sposób na przytulną kuchnię
Lamele ścienne to jeden z najgorętszych trendów ostatnich lat. Wprowadzają do wnętrza ciepło, dynamikę i poprawiają akustykę. Czy jednak sprawdzą się w kuchni?
Drewno, MDF czy PCV? Jaki materiał lameli wybrać do strefy kuchennej?
Wybór materiału lameli w kuchni jest kluczowy. Tradycyjne lamele z drewna lub MDF mogą być wrażliwe na wilgoć i zmiany temperatury, co w strefie gotowania jest problematyczne. Jeśli jednak bardzo zależy Ci na naturalnym drewnie, wybieraj te impregnowane i stosuj je raczej w strefie jadalnianej, z dala od płyty grzewczej i zlewu. Na szczęście, na rynku dostępne są lamele wykonane z materiałów bardziej odpornych, takich jak PCV czy PolyForce. Są one wodoodporne i łatwe w czyszczeniu, co czyni je znacznie lepszym wyborem do kuchni, nawet w bardziej wymagających obszarach.
Jak wykorzystać lamele w aranżacji? Pionowe, poziome, a może ażurowa ścianka?
Lamele oferują wiele możliwości aranżacyjnych, które mogą odmienić wygląd Twojej kuchni:
- Montaż pionowy lub poziomy: Pionowe lamele optycznie podwyższają pomieszczenie, poziome poszerzają je.
- Na całej ścianie lub jej fragmencie: Mogą stanowić główny element dekoracyjny lub subtelny akcent.
- Jako ażurowa ścianka działowa: W otwartych przestrzeniach lamele mogą delikatnie oddzielić strefę kuchenną od jadalnianej czy salonu, nie zaburzając jednocześnie poczucia przestronności.
- Ocieplenie wnętrza i poprawa akustyki: Lamele, zwłaszcza te drewniane, dodają przytulności i mogą pomóc w wyciszeniu pomieszczenia.
Praktyczne wskazówki: gdzie montować lamele, by uniknąć problemów z wilgocią i tłuszczem?
Aby cieszyć się lamelami w kuchni bez obaw o ich trwałość, warto pamiętać o kilku zasadach. Przede wszystkim, jeśli nie wybierasz lameli wodoodpornych (PCV, PolyForce), unikaj montowania ich bezpośrednio nad płytą grzewczą i zlewozmywakiem. To strefy, gdzie wilgoć i tłuszcz są najbardziej intensywne. Lamele świetnie sprawdzą się natomiast w strefie jadalnianej, na ścianie, przy której stoi stół, lub jako element dekoracyjny na ścianie, która nie jest bezpośrednio narażona na kuchenne zabrudzenia. W ten sposób zachowasz ich piękno na dłużej.
Płyty wielkoformatowe: luksus i trwałość na lata
Jeśli marzysz o kuchni z efektem "wow", a budżet nie jest dla Ciebie największym ograniczeniem, płyty wielkoformatowe to propozycja, której warto się przyjrzeć. To synonim luksusu, trwałości i nowoczesnego designu.
Spiek kwarcowy: synonim odporności na zarysowania, plamy i wysoką temperaturę
Spieki kwarcowe to materiał, który w kuchni sprawdza się wręcz idealnie. Są to płyty kompozytowe, powstające z połączenia naturalnych minerałów poddanych prasowaniu i wypalaniu w bardzo wysokich temperaturach. Efekt? Materiał o niezwykłej odporności na zarysowania, wysoką temperaturę, plamy, a także promieniowanie UV. Spieki są nieporowate, co sprawia, że nie chłoną wilgoci ani zabrudzeń, a ich czyszczenie jest dziecinnie proste. Dzięki dużym formatom (np. 120x240 cm, a nawet większe) można uzyskać niemal jednolitą powierzchnię ściany z minimalną ilością fug, co jest ogromnym atutem zarówno pod względem estetyki, jak i higieny. Co więcej, spieki kwarcowe często są wykorzystywane do spójnej aranżacji ściany i blatu, tworząc harmonijną i elegancką całość.
Gres wielkoformatowy: efekt jednolitej ściany bez fug w zasięgu ręki
Podobnie jak spieki kwarcowe, gres wielkoformatowy to kolejna trwała alternatywa, która pozwala na uzyskanie efektu jednolitej ściany z minimalną ilością fug. Płyty gresowe są dostępne w wielu wzorach i kolorach, często imitujących naturalny kamień, drewno czy beton, ale w znacznie bardziej przystępnej cenie niż spieki. Ich duży rozmiar sprawia, że ściana wygląda spójnie i elegancko, a mniejsza liczba fug to oczywiście łatwiejsze czyszczenie. Gres jest odporny na wilgoć, ścieranie i uszkodzenia, co czyni go bardzo praktycznym wyborem do kuchni.
Czy wysoka cena to jedyna wada? Analiza kosztów i korzyści
Nie da się ukryć, że płyty wielkoformatowe, a zwłaszcza spieki kwarcowe, to jedna z droższych opcji wykończenia ścian w kuchni. Ceny spieków na ścianę zaczynają się od około 250-400 zł/m² za podstawowe wzory, a zaawansowane i unikatowe mogą przekraczać nawet 1000 zł/m². Gres wielkoformatowy jest zazwyczaj tańszy, ale nadal droższy niż farba czy panele laminowane. Czy wysoka cena to jedyna wada? Moim zdaniem, w tym przypadku jest to inwestycja, która się opłaca. Długotrwała trwałość, niezrównana odporność na uszkodzenia i plamy, luksusowy wygląd oraz łatwość utrzymania czystości to korzyści, które rekompensują wyższy koszt początkowy. To rozwiązanie na lata, które zachowa swój piękny wygląd bez konieczności częstych remontów.
Ekonomiczne i stylowe panele ścienne
Nie każdy remont musi wiązać się z ogromnymi wydatkami. Istnieją rozwiązania, które są zarówno ekonomiczne, jak i bardzo estetyczne, oferując przy tym wysoką funkcjonalność w kuchni.
Płyta laminowana (HPL): idealne dopasowanie do blatu i frontów meblowych
Płyty laminowane (HPL High Pressure Laminate) to niezwykle praktyczne i ekonomiczne rozwiązanie, często stosowane jako panel przyblatowy, czyli tzw. backsplash. Ich ogromną zaletą jest szeroka gama wzorów, które doskonale imitują drewno, kamień, beton czy inne materiały. Dzięki temu możesz idealnie dopasować panel do blatu i frontów meblowych, tworząc spójną i harmonijną zabudowę. Płyty HPL są łatwe w czyszczeniu, odporne na wilgoć i stosunkowo proste w montażu często instaluje je firma meblarska wraz z resztą zabudowy. To świetna opcja dla tych, którzy szukają estetycznego i funkcjonalnego, a jednocześnie budżetowego rozwiązania.
Cegła i kamień dekoracyjny: jak wprowadzić teksturę do kuchni i nie żałować?
Cegła i kamień dekoracyjny to materiały, które potrafią nadać kuchni niezwykłego charakteru rustykalnego ciepła lub surowego, loftowego klimatu. Ich tekstura i naturalny wygląd są niezaprzeczalnym atutem. Jednak, aby nie żałować wyboru, musisz pamiętać o jednej, kluczowej kwestii: konieczności impregnacji. Zarówno cegła, jak i kamień, są materiałami porowatymi, które bez odpowiedniego zabezpieczenia łatwo chłonęłyby tłuszcz, wilgoć i inne zabrudzenia. Regularna impregnacja specjalnymi preparatami stworzy na ich powierzchni warstwę ochronną, która ułatwi czyszczenie i zabezpieczy materiał przed zniszczeniem. Bez tego, po krótkim czasie, ściana może wyglądać nieestetycznie i być trudna do utrzymania w czystości.
Montaż i pielęgnacja: co musisz wiedzieć o tych materiałach?
- Płyty laminowane (HPL): Ich montaż jest zazwyczaj prosty i szybki, często wykonywany przez stolarzy podczas instalacji mebli kuchennych. Pielęgnacja ogranicza się do przetarcia wilgotną szmatką z delikatnym detergentem.
- Cegła i kamień dekoracyjny: Montaż cegły i kamienia wymaga precyzji i użycia odpowiednich zapraw klejowych. Kluczowa jest jednak regularna pielęgnacja, a przede wszystkim cykliczna impregnacja (zazwyczaj co 1-2 lata, w zależności od produktu i intensywności użytkowania), aby zapewnić im odporność na wilgoć i zabrudzenia charakterystyczne dla środowiska kuchennego.
Jak wybrać najlepsze rozwiązanie dla swojej kuchni?
Wybór idealnego materiału na ścianę w kuchni to decyzja, która powinna uwzględniać wiele czynników od stylu wnętrza, przez budżet, po Twoje indywidualne preferencje dotyczące pielęgnacji. Przyjrzyjmy się, jak pogodzić te wszystkie aspekty.
Dopasowanie materiału do stylu Twojej kuchni (nowoczesna, skandynawska, loft)
Styl kuchni jest wyznacznikiem, który pomoże Ci zawęzić poszukiwania:
- Nowoczesna: Idealnie sprawdzą się szkło hartowane (Lacobel lub z grafiką), mikrocement oraz spieki kwarcowe. Charakteryzują się gładkimi powierzchniami, minimalistycznym designem i wysoką funkcjonalnością.
- Skandynawska: Postaw na jasne kolory ścian, które rozświetlą wnętrze. Doskonałym wyborem będą farby w jasnych odcieniach, a także lamele drewniane (szczególnie w strefie jadalnianej, aby wprowadzić ciepło i naturalność).
- Loft/Industrialna: Tutaj królują surowe materiały. Wybierz beton architektoniczny (w płytach lub jako mikrocement) lub cegłę dekoracyjną. Te rozwiązania podkreślą fabryczny charakter wnętrza.
Porównanie kosztów: od budżetowej farby po ekskluzywny spiek kwarcowy
Budżet to często decydujący czynnik. Poniżej przedstawiam orientacyjne koszty, które pomogą Ci w planowaniu:
| Materiał | Orientacyjny koszt (za m² materiału lub z robocizną) |
|---|---|
| Farba ceramiczna | Ekonomiczne (koszt farby + ewentualna robocizna) |
| Płyta laminowana (HPL) | Ekonomiczne i praktyczne |
| Mikrocement | 320-380 zł/m² (materiał z robocizną) |
| Szkło Lacobel (4mm) | 550-690 zł/m² |
| Szkło hartowane z grafiką | 370-700 zł/m² |
| Spiek kwarcowy | Od 250-400 zł/m² (podstawowe), >1000 zł/m² (zaawansowane) |
Przeczytaj również: Mała kuchnia: funkcjonalna i stylowa? Sprawdzone triki i inspiracje
Najczęstsze błędy przy wykańczaniu ścian w kuchni i jak ich unikać
Remont kuchni to spore przedsięwzięcie, a błędy mogą być kosztowne i frustrujące. Oto najczęstsze z nich i wskazówki, jak ich unikać:
- Wybór materiałów nieodpornych na specyficzne warunki kuchenne (wilgoć, tłuszcz): To chyba najpowszechniejszy błąd. Zamiast zwykłej tapety czy farby pokojowej, zawsze stawiaj na rozwiązania dedykowane do kuchni farby ceramiczne, szkło hartowane, spieki kwarcowe, czy impregnowane materiały. Pamiętaj, że oszczędność na tym etapie szybko zemści się koniecznością częstych poprawek.
- Zaniedbanie impregnacji porowatych powierzchni (np. cegła, kamień, beton): Jeśli decydujesz się na materiały, które z natury są chłonne, takie jak cegła czy beton architektoniczny, impregnacja jest absolutnie obowiązkowa. Bez niej, tłuszcz i wilgoć szybko wnikną w strukturę, tworząc trudne do usunięcia plamy i niszcząc estetykę. Regularnie powtarzaj ten zabieg!
- Niewłaściwe przygotowanie podłoża: Bez względu na to, jaki materiał wybierzesz, idealnie przygotowana ściana to podstawa. Nierówności, kurz czy tłuste plamy na podłożu mogą skutkować słabą przyczepnością, pękaniem czy nieestetycznymi zaciekami. Poświęć czas na czyszczenie, wyrównanie i gruntowanie.
- Ignorowanie łatwości czyszczenia: W ferworze wyboru pięknego designu, łatwość późniejszego czyszczenia bywa niedoceniana. W kuchni, gdzie zabrudzenia są na porządku dziennym, gładkie, bezfugowe i łatwo zmywalne powierzchnie (jak szkło, spieki, mikrocement) to prawdziwe błogosławieństwo. Zastanów się, ile czasu chcesz poświęcać na sprzątanie.
